TUSAŞ / CASA CN-235

CN-235 Üstten kanatlı, basınçlı kabini olan, çift turboprop motorlu, 6000kg'a kadar yük taşıyabilen nakliye uçağıdır. Seyir hızı 430km ve 4.050km menzile sahiptir. Taktik askeri, nakliye görevi uçağıdır. Alçak uçus yetenekleri sayesinde taktik sızma hareketlerinde kullanılabilmektedir. Geniş kargo kabini ve hidrolik hareketli arka kapağı ile tam bi kusursuz nakliye uçağıdır.

Mürettebat: 3,  motorlar: 2 x General Electric CT7-9C3 turboprop motorlu, güç: 2 x 1750HP, kanat açıklığı: 25.81m, uzunluğu: 21.40m, yükseklik: 8.17m, Azami kalkış Ağırlığı: 16.500kg, menzili: 5000km

SIAI-MARCHETTİ/TAI SF.260D

İtalyan SIAI-Marchetti tasarımı olan SF.260’lar ilk olarak sivil pazar için üretildi. 1996 yılında FAA onayını alan uçak birçok ülkenin hava kuvvetleri tarafından temel eğitim uçağı olarak beğenildi ve kullanılmaya başlandı. 1990 yılında Beech T-34 “Mentor”ları değiştirmek isteyen THvKK 40 adet almak istedi. Bu uçaklardan ilk 6 adedi İtalya’da imal edilip 1991 Ocak-Mart arası Türkiye’ye getirildi. Bakiye 36 uçak ise aynı yıl için TUSAŞ tarafından üretilip THKv’ye teslim edildi. Bu uçakların tamamı Çiğli ve Kaklıç’ta (İzmir) konuşlandırılmış 123. Temel Eğitim Filo’suna teslim edildi.

Mürettebat/Crew: 2, Motor/engine: 1 x Lycoming IO-540-D4A5 pistonlu motor/reciprocating engine, gücü/power: 260HP, kanat açıklığı/wingspan: 8.35m, uzunluk/length: 7.10m, yükseklik/height:2.41m, boş ağırlık/empty weight: 770kg, azami kalkış ağırlığı/maximum take-off weight:1300kg, azami hız/maximum speed: 305 km/h (deniz seviyesinde/at sea level), menzil/range: 1.150km, tavan/ceiling: 4.500m

TUSAŞ F-16C/D “FİGHTİNG FALCON”

Tasarımına General Dynamics firmasınca 1972’de başlanan, 1975’de USAF yarışmasını kazanan F-16 ilk uçuşunu 1976 Aralık’ında gerçekleştirmiş, 1979 Ocak’ından itibaren USAF’ta hizmete girmeye başlamıştır. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti 1983 Eylül’ünde “Peace Onyx-I” çerçevesi içinde 132 adet tek kişilik F-16C ve 28 adet iki kişilik F-16D almayı planladığını açıklamıştır. Temel amaç yaşlanmakta olan F-104G, F-104S, F-5A ve F-5B’leri değiştirmekti. Ancak F-16’ların bir kısmı F-4’lerin değiştirilmesi için de kullanılmıştır.

İlk sekiz uçak General Dynamics’in Forth Worth-Texas tesislerinde üretilmiş, bakiye 152 uçak ise Mürted’deki TUSAŞ tesislerinde monte edilmiştir.

İlk F-16C ve F-16D teslimatları F-104G’leri değiştirmek üzere 4. Ana Jet Üs’te (Mürted-Akıncı) konuşlandırılmış 141. 142.  ve 143. “Öncel” Filolara teslim edilmiştir. Bunu Bandırma’daki 6. Ana Jet Üs’te konuşlandırılmış olan 161. ve 162 filolar ile Balıkesir’deki 9.Ana Jet Üssü’ndeki 191. ve 192. filolar takip etmiştir.

Türk Hava Kuvvetleri’ne teslim edilen ilk uçaklar “Block 30” serisindendi fakat 44’üncü uçaktan başlamak üzere “Block 40” olarak üretildiler. Block-40’lar TEI tesislerinde lisans altında üretilen General Electric F110-GE-100 turbofanları ile donatılmışlardı. Buna ilaveten GPS navigasyon sistemine,APG-68(V) radarına, otomatik arazi takip radarına ve yeni ECM ekipmanına sahipti. AIM-9’a ilaveten AIM-7 ve AIM-120 “AA” füzeler taşıyabiliyorlardı. Bunlardan 161. filodakilere gece görüş, düşük irtifa navigasyon ve kombat görevi olanağı sağlayan “LANTIRN” sistemleri de takılmıştı.

Son teslim edilen F-16’lar Diyarbakır’daki 8. Ana Jet Üssü’nde 181. ve 182. filolardaki F-104G’leri değiştirmek için kullanılmıştır (Bu THvKv’deki F-104’lerin sonuncularıdır).

TUSAŞ toplam Block 30/40 152 adet F-16C ve F-16D üretmiş, buna ilaveten Mısır Hava Kuvvetleri için de tümü Block 40 olmak üzere 34 adet F-16C ve F-16D üretmiştir.

TUSAŞ USAF için üretilecek F-16’ların orta gövde, kanat ve arka gövdelerini üretmekle de görevlendirilmiştir.

TUSAŞ üretimine “Peace Onyx-II” ve “3. Parti Sipariş” kapsamı içinde Block 50 F-16C ve F-16D’lerle devam etmiş, ilk 160 uçaklık gruba ilaveten 120 adet daha uçak üretmiştir. AN/APG-68(V5) radarı, yeni radar uyarı sistemleri ve AGM-88 HARM füzesi fırlatabilme donanımı ile donatılmış Block 50 F-16’lar ilk olarak 182. Filo’ya verilmiştir. Bunu da Merzifon’daki 151. ve 152. filoların F-5’lerini değiştirmek için sevk olunan F-16’lar takip etmiştir.

8 adedi ABD’de, 266’si Türkiye’de TUSAŞ tarafından üretilmiş olarak toplam 240 F-16C ve F-16D THvKv’ne teslim edilmiştir (TUSAŞ rakkamına Mısır için yapılanlar da dahildir).

Crew/mürettebat: 1, engine/motor:1 x Pratt & Whitney F100-PW-200/220/229 (or/veya General Electric F110-GE-100/129 thrust/itiş gücü: 119,85kN, wingspan/kanat açıklığı: 9.80m, length/boyu: 14,80m, height/yükseklik: 4,80m, speed/hız: 2,475km/h (+ Mach 2), ceiling/tavan: +15,000m,  max. take-off weight/azami kalkış ağırlığı: 16,875kg, menzil/range: +3,300km, Armament/silah donanımı: 1 x M61A1 Vulcan 20mm MG, 2 x AIM-7, 2 x AIM-9 x 2 x AIM-120 missiles in air-to-air missions/AA füzeler havadan havaya görevlerde

CESSNA C.550 CİTATİON-II/C.650 CİTATİON-VII

Citation.II ve Citation.VII ABD’li  ticari uçak yapımcısı Cessna Corp.’un tasarımı olan bir orta-hafif iş jetidir. Tasarım çalışmaları 1976’da başlamış, Citation-II’nin ilk uçuşu 1977’de gerçekleştirilmiştir. Citation-VII ise bir öncekinin geliştirilmiş tipidir. Proje çalışmaları 1978’de başlamış ve ilk uçuşu 1979’da gerçekleşmiştir.

1984 yılında iki adet Citation-II elektronik kalibrasyon işlerinde kullanılmak üzere THvKK tarafından satın alınmıştır. 1993’de de VIP ulaşımında kullanılmak üzere iki adet Citation-VII satın alınmıştır. Uçakların tamamı 12.Ulaşım Üssü’ndeki 224. Filo’ya tahsis edilmiştir. Uçaklar Kasım.2004 itibariyle servistedir.

Citation.II özellikleri/specifications

Mürettebat/crew: 6, motorlar/engines: 2 x Pratt & Whitney Canada JT15D-4 turbofan, itiş gücü/thrust: 2 x 1302kg (2 x 12.7kN), kanat açıklığı/wingspan: 15.72m, uzunluk/length: 14.36m, yükseklik/height: 4.50m, boş ağırlık/empty weight: 3.775kg,   azami kalkış ağırlığı/maximum take-off weight: 6.102kg, azami hız/maximum speed: 0.70Mach, havada kalış süresi/airborne endurance: 4 ½ saat/hours, tavan/ceiling: 13.072m

Citation.VII özellikleri/specifications

Mürettebat/crew: 2, motorlar/engines: 2 x Rolls Royce TFE-731-4R-25 turbofan, itiş gücü/thrust: 2 x 1844kg (2x18.11kN) kanat açıklığı/wingspan:16.26m, uzunluk/length:16.87m, yükseklik/height:5.11m, boş ağırlık/empty weight: 5200kg, azami kalkış ağırlığı/maximum take-off weight:10215kg, azami hız/maximum speed: 0.83Mach, havada kalış süresi/airborne endurance: 6.0 saat/hours, tavan/ceiling: 15.504m, yolcu sayısı/number of passengers:8

NORTHROP T-38A “TALON”

T-38A “Talon” iki motorlu bir yüksek irtifa süpersonik eğitim uçağıdır. F-5A esas alınarak geliştirilmiştir.  T-38 kanatlarının ön tarafı geriye eğimli kanatları olan, gövdesi “area rule” kurallarına uygun bir biçimde, coca-cola şisesine benzer yapıya sahip aerodinamik yapılı bir uçaktır. Bu uçakta öğretmen ve öğrenci tandem kokpitte roket tahrikli fırlatmalı koltuklarda ve klimatize edilmiş bir hacimde görev yaparlar. Kritik komponentler bel hizasında olup bakım elemanlarınca kolaylıkla ulaşılabilir. T-38 bakımı kolay, son derece ekonomik ve buna rağmen çok üstün güvenilirlilik rekoru bulunan yüksek performanslı bir uçaktır. Bu vasıfları dolayısıyla birçok müttefik ülke tarafından tercih edilmiştir.

T-38A  695 metre gibi kısa pistlerden kalkar ve bir dakikalık süre içinde 9,000 metreye kadar yükselebilir. Öğrenci pilotlar T-38’de süpersonik uçuş teknikleri, akrobasi, kol uçuşu, gece ve alet uçuşu eğitimi alırlar. Bugüne kadar 60,000’den fazla pilot brövelerini bu uçakta kazanmıştır.

İlk “Talon” uçuşu 1959’da gerçekleşmiş, 1961’den imalatın sona erdiği 1972 yılına kadar 1,100’den fazla T-38 USAF’a teslim edilmiştir.

T-38’lerin ömrünü gövde ve motor dayanıklılığı açısından 2020 yılına kadar uzatmak üzere “Pacer Classic” isimli bir program yürürlüğe konmuş bulunmaktadır. J85 motorlarının yenilenmesinde General Electric ile birlikte TEI de görev almakta ve motor ejektör kısımlarını dizayn ve imal etmektedir. Bunlara ilaveten avioniklerde yapılacak revizyonlar ile bütün T-38’ler T-38C tipine dönüşmüş olacaktır.

THKv’nin gelişmiş ve süpersonik jet eğitimi verecek uçak ihtiyacını karşılamak üzere 1979-80 yılları arasında MAP dahilinde 30 adet T-38A verilmiştir. C-5 Nakliye uçaklarıyla gelen bu uçaklar 121.Filo’ya tahsis edilmişlerdir. 1993 yılına kadar gelişmiş jet eğitimi T-33’lerle birlikte verilmiş, ancak 1993’de 43 adet T-38A’nın gelişi ile T-33’ler hizmet dışı bırakılmışlardır

Crew/mürettebat: 2 , engines/motorlar: 2 x General Electric J85-GE-5 (with afterburners/afterburner’lı) , thrust/itiş gücü: 12,91kN/ea., wingspan/kanat açıklığı: 7,60m, length/uzunluğu: 14,0m, height/yükseklik: 3,8m, speed/hızı: 1,340km/h(Mach 1,08 at sea level- deniz seviyesinde), ceiling/tavan: + 16,500m, max. take-off weight/azami kalkış ağırlığı: 5,670kg, range/menzili: 1,650km. T-38B silah taşıyabilir, tek pilotludur.

MC DONNELL-DOUGLAS F-4E/RF-4E “PHANTOM-II”F-4E 2020 “TERMİNATOR”

Türk Hava Kuvvetleri 1970’li yıllarda önemli “Phantom” kullanıcılarından biri olmuştur. THvKK’lığı bir kısmı yeni sipariş, bir kısmı da diğer NATO ülkelerinden transfer olarak toplam 236 “Phantom”a sahip olmuştur, Bunlardan 182’si F-4E’dir

Yunanistan’ın F-4’ler satın almak temayülünde olması neticesinde Türk Hükümeti de harekete geçmiş, 1972’de TBMM’de kabul edilen 1601 sayılı yasa ile FMS (Foreign Military Sales-Yabancı Askeri Satışlar) çerçevesinde “Peace Diamond I” projesi ile 40 adet F-4E/RF-4E satın almayı kararlaştırmıştır.

“Phantom” eğitimi görmek üzere 8’i pilot, 4’ü SSO subayı, 2’si bakım, 1’i elektronik subayı ve 86’sı çeşitli branşlardan oluşan astsubay olmak üzere toplam 101 kişilik kafile iki grup halinde ABD’ye gitmiştir. İlk kafile 13.10.1973’de, ikinci kafile ise 03.07.1974’de hareket etmiştir. 15.08.1974’de de 1. Ana Jet Üs (Eskişehir)’de bir yurtiçi eğitim merkezi kurulmuş ve faaliyete başlamıştır.

İlk iki “Phantom” (seri no. 73-1016 ve 73-1017) USAF pilotları tarafından 30.08.1974 tarihinde 1. Ana Jet Üs’se getirilmiştir. F-4E’lerin gelişi ile birlikte yeni bir subay sınıfa ihtiyaç duyulmuştur. Başlangıçta Sistem Silah Operatörü “SSO” daha sonraları Sistem Silah Subayı “SSS” olarak adlandırılan bu subayların yetiştirilmesi için 113. Filo ve Şimşek Kıt’a bünyesinde yetiştirme programı uygulanmış, Şimşek Kıt’a 1977’de lağvedildikten sonra bu görev Malatya-Erhaç’taki 7. Ana Jet Üs bünyesinde bulunan 171. Filo’ya devredilmiştir. Bu görev şu anda Konya’daki 3. Ana Jet Üs bünyesinde bulunan 131. Filo tarafından yerine getirilmektedir.

Kıbrıs Barış Harekatı nedeniyle ABD ambargo uygulamaya başlayınca 1974’de gelen uçak sayısı 8 adet F-4E ile sınırlı kalmıştır. Bunlardan dördü 112. Filo’ya, diğer dördü de 113. Filo’ya teslim edilmiştir. 8 Ocak 1975’ten itibaren teslimata tekrar başlanmış, gelen “Phantom”lar 6. Ana Jet Üs’deki 161. Filo’ya tahsis edilmiştir. Ancak bu filonun bilahare F-16C’lerle donatılması üzerine “Phantom”lar, F-5A’ların yerini almak üzere 7. Ana Jet Üs’deki 171. ve 172. Filo’lara devredilmiştir.

1977 yılında “Peace Diamond II” dahilinde, 32 adet F-4E ve RF-4E’yi kapsayan ikinci bir sipariş açılmıştır. Bu partide gelen uçaklar 1. Ana Jet Üssü’nde bulunan 111. , 112. ve 113. Filo’ları donatmak ve mevcut F-100’leri değiştirmek üzere kullanılmıştır. RF-4E’lerin tamamı 113. Filo’ya RF-84F’lerin yerini almak üzere verilmiştir.

“Peace Diamond III” kapsamında 16 USAF F-4E “Phantom”u 1981 Haziran’ından itibaren teslim alınmış, bu uçaklar yeni kurulan 172 Filo’nun donatılması için kullanılmıştır. 1984 ortalarında da “Peace Diamond IV” çerçevesinde USAF’dan 14 adet F-4E daha gelmiş ve bu uçaklar yedek olarak çeşitli “Phantom” filolarına dağıtılmıştır.

USAF’tan emekliye ayrılan 40 adet F-4E de “Peace Diamond V” Haziran-Kasım 1987 arasında THvKv’lerine teslim edilmiştir. Bu uçakların bir kısmı Konya’daki 3. Ana Jet Üs’deki 131. ve 132. Filo’lardaki F-100D’lerin değiştirilmesi için kullanılmış bakiye de diğer filolara yedek olarak dağıtılmıştır.

Türkiye’nin Körfez Savaşı’nda ABD’yi desteklemesi neticesi Türk Hava Kuvvetleri’ne “Peace Diamond VI” dahilinde USAF’dan çıkmış 40 “Phantom” daha verilmiştir. Bu uçakların sevkiyatı 25 Mart 1991’de başlamış ve 112. ile 172. Filo’nun yeniden teçhizi için kullanılmıştır. 1992 – 1994 arasında da Luftwaffe’den emekliye ayrılan 32 adet RF-4E Türkiye’ye hibe edilmiş ve bu uçaklar da 113. Filo’ya tahsis edilmiştir. Aynı şekilde 173. Filo da bu uçaklarla donatılmış, filoda mevcut F-4E’ler de 172. Filo’ya transfer edilmiştir. 172. Filo’daki F-4E’ler de 171. Filo’ya transfer edilmiştir. Bunun neticesi 171. Filo kara taarruz, 172. Filo önleme ve 173. Filo da foto-keşif görevlerini üstlenmiştir.

RF-4E, F-4E’nin foto-keşif görevi yapabilen varyasyonudur. 1978’den itibaren Türk Hava Kuvvetleri’nin en önemli keşif unsurlarından biri olmuştur. THvKv’leri bir kısmı yeni sipariş, bir kısmı da diğer NATO ülkelerinden transfer olarak toplam 236 F-4E ve RF-4E’ye sahip olmuştur. Bunlardan 54’ü RF-4E’dir.

Luftwaffe’den emekliye ayrılan 46 adet RF-4E Türkiye’ye Alman kredisi ile verilmiş, 1992 – 1994 arasında teslim edilmiştir. Bu uçaklar 113. Filo ile 173. Filo’ya teslim edilmiştir. 173. Filo’da mevcut F-4E’ler de 172. Filo’ya transfer edilmiştir.

5000’inci F-4E “Phantom” 77-0290 seri numarası ile şu anda 112. Filo’da görev yapmaktadır.

Türk Hava Kuvvetleri envanterinde bulunan 54 adet F-4E’yi modernize etmek ve ömürlerini uzatmak için iki firmadan teklif aldı. Bu firmalardan biri Luftwaffe F-4F ICE geliştirme programını gerçekleştiren Daimler Benz Aerospace ile İsrael Aircraft Industries IAI idi. 600 milyon ABD Dolarlık kontrat IAI’ye verildi. Kontrat gereğince ilk 26 uçağın geliştirilmesi İsrail’de, bakiye 28’inin ise Türkiye’de yapılması kabul edilmişti. Türkiye’de yapılacak işlemler için her türlü kit IMI tarafından temin edilecekti.

İlk iki uçak (73-1025 ve 73-1032) 27 Şubat 1997’de İsrail’e götürülmüştür. İlk uçağın (73-1032) geliştirilme ve ömür uzatma işlemleri tamamlanarak 11 Şubat 1999’da ilk tecrübe uçuşunu gerçekleştirmişdir. İlk teslimatlar 27 Ocak 2000’de yapılmıştır ve geliştirme-ömür uzatma işlemleri 2003 yılına kadar sürecektir.

F-4E/2020’lere ilk önerilen Norden APG-76 radarı yerine Lavi için geliştirilen Elta Electronics firmasına ait ELO/M-2032 takılmıştır. Kaiser/E1-OP geniş açılı HUD ve pilot için HOTAS da yapılan yeniliklerden bazılarıdır. Astronotik hava data bilgisayarı, Elsra SPS-100 ve Elta pasif/aktif elektronik savaş sistemleri ile GPS INS sistemleri de monte edilmiştir.

Gövdede yapılan temel değişiklikler ise malzeme yorulmasına karşı yapısal elemanların güçlendirilmesi, kabloların tümünün yenilenmesidir.

Bu değişiklikler ile uçağın ömrü 2020 yılına kadar uzatılmaktadır. İlk gelen “terminator”lar 1. Ana Jet Üssü’ndeki 111. Filo’ya tahsis edilmiştir.

Crew/mürettebat: 2, engines/motorlar: 2 x General Electric J-79-GE-15, thrust/itiş gücü: 75.46 kN/ea. , Wingspan/kanat açıklığı: 11,68m. Length/boyu: 17,71m. Height/yükseklik: 4,99m. Max take-off weight/azami kalkış ağırlığı: 26,886kg. Max speed/azami hız: 2,310km/h. Cruising speed/seyir hızı: 974km/h. Range/menzil: 2,888km. Ceiling/tavanı: 18,100m. Armament/silah donanımı: Up to 7,230kg of externally carried nuclear or conventional bombs, rockets, missiles, or 20mm cannon pods in various combinations including 4 x AIM-9 “Sidewinder” & 4 x AIM-7 “Sparrow” AA missiles/ 7,230kg’a kadar nükleer, konvansiyonel bombalar, roketler ve 20mm top podu dahil değişik kombinasyonlar(4 x AIM-9 “Sidewinder” ve 4 x AIM-7 “Sparrow” AA güdümlü füze dahil).

KIBRIS BARIŞ HAREKATINDA DOST VE MÜTTEFİK AMERİKA

20 Temmuz 1974 sabahı Türk ordusunun Kıbrıs’a yönelik, havadan indirme ve denizden çıkarması ile başlayan “BİRİNCİ KIBRIS BARIŞ HAREKATI” esnasında harekata; Antalya’ya intikal ettirilen  F-104 filosu da katılmıştır.

İzmir’in  Çiğli Hava Üssü Nato emrine verilmiştir ve Adana-İncirlik gibi Amerikalıların kontrolündedir. Harekata katılan F-104 ler ve dönemin savaş uçakları, uçuş esnasında pilotların emniyeti için sıvı oksijene ihtiyaç duymaktadırlar ve Türkiye’nin çalışan iki oksijen Jeneratöründen (oksijen üreten aygıt) birisi Çiğli’de diğeri de İncirliktedir.

Amerikalılar Çiğil’ye yerleşmeden önce Çiğlide küçük bir oksijen kompresörü bulunmaktadır, filonun ihtiyacı olan oksijen küçük hacimde de olsa sorunsuz üretilmektedir, ancak Amerikalılar geldiğinde cihazı çağdışı bularak devre dışı bırakmışlar, yerine Amerika’dan getirdikleri ve ihtiyacımız olduğunda bizden esirgedikler oksijen jeneratörünü kurmuşlardır. Kıbrıs Barış Harekatı ile birlikte müttefikimiz Amerika cayırtıyı koparmış ve ikinci bir Nato ülkesine Amerikan teçhizatının kullanmasını engellemeye başlamıştır. Türk toprağı ve Türk üssündeki oksijen üretme tesisi de Türklere yasaklanmıştır.

Kıbrıs Barış Harekatına hava desteği veren F-104 ler oksijen yokluğundan kalkamaz duruma gelmişlerdir. O günlerde İzmir sivil  havaalanı da Çiğli hava üssü içerisindedir ve oksijen problemi duyulmuştur, ilk etapta Türk Hava Yolları gerekli oksijeni sağlar. Sivil Petrol Ofisi Hava İkmal Bölümü müdür yardımcısı Necmi Alkaya, emekli hava astsubayı'dır, emekli olmadan önce birkaç kez devre dışı bırakılan kompresörün bakımın yapmıştır ve cihazı tanımaktadır.  

Necmi bey üssün Türk komutanına başvurarak, yanına aldığı iki genç Türk Hava Yolları uçak teknisyeni ve İzmir Karabağlar semtinde Hepkorucu isimli atölyenin ürettiği yeni pistonlarla, 5-6 yıldır çalışmayan ve atıl hale gelmiş kompresörü, Amerikalıların hayretli bakışları altında, iki gün içerisinde oksijen üretir hale getirir. 

Ayni günlerde Libya Lideri Kaddafi’de müttefikimiz Amerika’nın, Yunan aşkı ile bizden esirgediği; ihtiyacımız olan uçak parçalarını bize sağlamakta idi.